Honderdste editie Broeklanderfeest

Door: Anton Bouwhuis

De eerste dag van de allereerste Broeklander kermis.

Door de bouw van de Marcellinuskerk maakte Broekland in 1912/1913 de overstap van een eeuwenoude boerschap naar het begrip kerkdorp.
De allereerste kermis, in let wel het kerkdorp Broekland, werd gehouden in 1921!
Dat was op landje schuin tegenover de plek waarop een half jaar later de Gerardus Majellaschool werd gebouwd. Een aantal Broeklandse mannen had al een ‘voorschot’ genomen op het school - en volksfeest zoals de kermis in latere jaren officieel genoemd werd.
Een zeer betrouwbare bron voor de vaststelling van het jaar en de datum van dit feest was Trees Van de Vondervoort (1921-2014). Dat zit namelijk zo.
Haar moeder had haar met grote regelmaat verteld: ‘Trees, ie bint geboren op de eerste dag van de allereerste Broeklandse kermse.’ Dat was op 22 juli 1921. Duidelijker kun je het niet krijgen. De eeuwigdurende kalender vertelt ons ook nog dat 22 juli in dat jaar op een vrijdag was.

Wie nu aan het tellen is geslagen om de honderd jaar aan te tikken moet rekening houden met de jaren in de Tweede Wereldoorlog en, nog vrij recent, met de coronatijd. En wie vervolgens de rekensom goed gemaakt heeft komt tot de conclusie dat 2026 het jaar is met de honderdste editie van het Broeklanderfeest in het kerkdorp (!) Broekland.

Al eerder kermis in Broekland.
In 1913 vierde heel Nederland het feit dat het 100 jaar een Koninkrijk was.
In 1813 was ons land namelijk vrij van de Franse heerschappij. De zoon van stadhouder Willem V werd koning van de Nederlanden, koning Willem 1.
Het jaar 1913 was om die reden ‘t jaar van de vele onafhankelijkheidsfeesten.
In de meeste steden en dorpen werden pleinen en straten versierd. In Raalte werd op 28 en 29 augustus de onafhankelijkheid op grootse wijze gevierd.
Aan het begin van de meeste straten waren erebogen gebouwd waarbij de eerste prijs was weggelegd voor de Deventerstraat. Versierde karren en fietsen trokken door het prachtig versierde Raalte en het fanfarecorps Cecilia gaf een concert op de markt.
Voor alle schoolkinderen waren er poppenkastvoorstellingen en traktaties.
In Broekland werd het feest gevierd met een kermis vlakbij de toenmalige
Openbare School aan de Broeklanderdijk. Niet in het nog jonge kerkdorp maar in het buitengebied van Broekland dus. Veel zal zo’n kermis niet voorgesteld hebben maar zeker is dat er wél een draaimolen stond.

Smid Gerrit Elders was penningmeester van deze eerste Broeklandse kermis. Zijn zoon, wijlen Johan Elders (geb. 1899), vertelde mij lang geleden eens over de ‘grote trammelant’ die er was geweest met de baas van de draaimolen.
De attractie kwam met de trein aan in Raalte en moest vervolgens naar Broekland gebracht worden. Een aantal boeren, ‘het waren er wel tien’ zei Johan, trok met paard en wagen naar het station om de draaimolen te halen. Hemdsmouwen omhoog, ’n pruim tabak achter de kiezen… géén gemakkelijk karwei, maar ja, je wilt kermis vieren of niet! Na afloop van het feest moest, zoals tevoren was afgesproken, alles weer netjes op de trein worden gezet.

Het schijnt dat de draaimolenbaas tijdens deze eerste Broeklandse kermis grote trammelant had gemaakt met bezoekers van het feest en nu was er in héél Broekland geen boer meer te vinden die zijn paarden opnieuw wilde inspannen om alles weer netjes op de trein te zetten. Dagenlang stond de draaimolen midden op het lege kermisterrein. De boeren hielden voet bij stuk. Uiteindelijk bleef er voor de kermisbaas geen andere keus over dan een voerman te bestellen om alles weer naar Raalte te brengen… een grote cirkel met rood zand bleef achter op de plek waar de molen had gestaan.
Na 1913 werd, tot aan de Tweede Wereldoorlog, nog regelmatig kermis gevierd in de nabijheid van de Openbare School. Ook toen had Broekland al soms twee kermissen in één jaar!

Harm Jansen uit Middel, geboren in 1899, kon net als Johan Elders, smakelijk verhalen over de kermissen in het buitengebied van Broekland. Harm vertelde mij ooit: ‘Ik wasse nog gin achttien joar toen ik met de kermse bie de schoole ’n deerntie noar huus èbrach hebbe. Ze heetn’ Miete en woon’ ergens achter Heino. Joa, ik wasse d’r vrog bie met de deernties.’ Aardig om te weten: Harm trouwde pas na zijn veertigste jaar! 

Negentig jaar. 
Om het tot slot toch nog een beetje ingewikkeld te maken; in 2011 vierde Broekland het jubileum: ‘90 jaar Broeklanderfeest’. Ja, Broeklanders grijpen elke gelegenheid aan om iets te vieren. De toen negentigjarige Trees Van de Vondervoort kreeg op Angeli Custodes in Raalte een bezoekje van het toenmalige kermisbestuur. Ze werd verrast met een bloemetje, een fles advocaat en een zakje met munten voor het tentfeest. Overigens was het toen niet de negentigste editie van ’t feest want tijdens de vijf oorlogsjaren kon, zoals al gezegd, geen kermis gevierd worden. Geschiedenis is mooi maar kan soms ook wat verwarrend zijn.

Dat geldt, zoals nu is gebleken, ook voor de jaartelling van het Broeklanderfeest. 

Een ding is nu wel héél zeker… het kerkdorp (!) Broekland viert dit jaar de honderdste editie van het Broeklanderfeest.