‘Achter het Water’ over Fortmond, een boek om te hebben

“Achter het Water’ is een machtig interessant boek dat iedere inwoner van Olst-Wijhe in huis zou moeten hebben. Het boek gaat weliswaar over Fortmond, de geschiedenis ervan en de bijzondere positie van het buurtschap aan de IJssel, maar geeft indirect ook een beter begrip over het ontstaan van dorpen zoals Olst, Wesepe en Wijhe. Het boek kwam voort uit verwondering. Wat doen die richels in het Fortmonderbos, waarom ligt Fortmond zo hoog, waarom ligt de dijk zo ver van de rivier. Huis aan Huis Reklamix praat erover met de schrijver, Frans Klijn, in zijn woning aan de Fortmonderweg. Frans Klijn is fysisch geograaf en emeritus hoogleraar.

Door Hans Zwijnenberg

“Wij zijn hier in 2015 komen wonen” vertelt Frans. “Mijn vrouw Magdalena wilde weg uit de drukte van de Randstad. Ik ging daar graag in mee, maar wilde wel aan een rivier wonen. In eerste instantie zochten we aan de Veluwse kant. De fantastische spoorverbinding aan deze kant van de IJssel gaf echter de doorslag” verklaart hij hun keuze. De beslissing om het huis op Fortmond te kopen gebeurde in a split second. “Tijdens de bezichtiging zagen we in de woonkamer een schip op de IJssel voorbij varen. We waren gelijk verkocht” lacht hij. (HZ: Frans is een fervent zeiler). “We hebben er geen moment spijt van gehad. We vonden het wel spannend of het ons zou lukken om mee te komen in de Sallandse cultuur.” 

Eenmaal gesetteld beginnen veel mensen hun omgeving te verkennen, zo ook Frans en Magdalena. Wandelen, je praat eens met je buren, je leest eens wat. Maar ja, je kunt de mens wel uit de wetenschap halen (Frans is sinds anderhalf jaar met pensioen) maar de wetenschapper niet uit de mens. En grote wetenschappers hebben één ding gemeen: verwondering. Het hielp natuurlijk wel dat Frans in zijn werkzame leven veel deskundigheid op het gebied van rivieren had opgebouwd.

Voortgedreven door die verwondering en nieuwsgierigheid dook hij steeds dieper in de ontwikkelingsgeschiedenis van een gebied dat ogenschijnlijk door de tijd vergeten lijkt, een beetje saai zelfs. “Fortmond is alleen interessant voor de kranten en RTV-Oost als het water hoog staat en wij met een bootje naar de bewoonde wereld moeten” grinnikt Frans. Met ‘Achter het Water’ brengt hij Fortmond tot leven en hij beperkt zich zeer zeker niet tot alleen zijn vakgebied. Hij spreekt intensief met bewoners, slaat voor elk perceel het kadaster er op na, bekijkt hoogtes in het landschap, doet onderzoek bij Historische Vereniging ’t Olster Erfgoed, gaat op bezoek bij zijn voormalige collega’s en bestudeert nauwgezet het boekje van Riek Hofstede-Schotman die de bewoningsgeschiedenis van veel gemeenschappen uitvoerig heeft beschreven.

Het is een doorwrocht werkje geworden met veel foto’s, topografische kaarten en verhelderende afbeeldingen. Over de vorming van het gebied door de IJssel, het landbouwgebruik door (grote) boeren en adel tot de 19de eeuw, Fortmond als wingewest van klei en zand en later als vuilstort en het programma Ruimte voor de Rivier. “Je moet er een boek van maken” had een buurvrouw gezegd. Dus toog Frans naar uitgeverij De Jonge Beth in Wijhe. Uitgever Jaap Meijer vond het een goed idee, maar “het is veel te wetenschappelijk opgeschreven”. Het moest natuurlijk wel te verkopen zijn. Daarop heeft hij het herschreven en omgetoverd tot een uitermate leesbaar geheel.

Het boek ligt bij Boekhandel Korten, bij de Historische Vereniging Wijhe en bij Infocentrum IJssel Den Nul . Het is ook te bestellen via de website van de uitgever: www.dejongebeth.nl