Omschakelpunt
Bij mij blijven soms wijsjes een halve dag lang hangen in mijn oren. Ze noemen dat een oorwurm. Ik heb werkelijk niet de flauwste notie waarom zo’n melodietje dan ineens de kop opsteekt. Ook woorden herhalen zichzelf eindeloos in mijn hoofd, soms vanuit niet redelijk te verklaren associaties.
Ik kreeg een uitnodiging voor een ‘historische dag’. Mijn hoofd maakte daar al meteen een hysterische dag van, maar vervolgens bleef het woord hysterese hangen in mijn brein. Hysterese gaat over omschakelpunten: zonder dat we er iets aan hoeven doen, gaat iets van ’aan’ naar ‘uit’ (of andersom) wanneer een bepaalde grenswaarde wordt bereikt. De schakelaar in onze koelkasten is daar een voorbeeld van. Nog een voorbeeld is de schakelaar die in moderne auto’s verandert van een dag- naar een nachtverlichting op het schermpje van de navigatie. Ik realiseerde mij dat het volgens mijn auto in een tunnel altijd nacht is totdat ik knipperend met mijn ogen het licht aan het eind van de tunnel zie naderen.
Er zijn zelfs televisieprogramma’s gewijd aan dit fenomeen van een omschakelpunt waarin mensen vertellen over een gebeurtenis die hun leven op zijn kop zette. In een meelevend vraaggesprek valt nogal eens de opmerking dat men ‘het licht heeft gezien’. Misschien bevond het leven zich even in een tunnel en doemt uit de met led-lampen verlichte tunnel toch nog een haalbaar vervolg op. Op basis van die ervaring (misschien wel ‘bijna dood’), gooit men het roer om. Niet langer is financiële zelfredzaamheid het hoogste doel. Vrijwilligerswerk wordt aangepakt waardoor intermenselijk contact anders ingeschat wordt. Niet langer last hebben van de (met dank aan Lammert Kamphuis) verslaving aan het eigen gelijk, maar zo mogelijk zonder oordeel kijken naar het menselijk gekrioel. Proberen te begrijpen wat er om je heen gebeurt. Misschien een beetje snappen van wat anderen bezighoudt en op basis waarvan zij hun beslissingen nemen.
Ingehaald worden terwijl er een doorgetrokken streep op de weg staat is niet fijn. Ga niet meteen roepen “Gajerijbewijsinleveren!’ Haal even rustig adem en bedenk dat de chauffeur in kwestie onderweg kan zijn naar het ziekenhuis. Of naar de laatste fase van een geliefd familielid. Het perspectief wordt anders na een dergelijke denk-oefening.
Ik begon met de hysterese die mijn gedachten kwam lastigvallen. Het is denk ik belangrijk dat de spreiding tussen AAN en UIT de nodige ruimte vrijlaat om anders naar een situatie te kijken. Een goed afgestelde interne hysterese bevordert gelijkmatigheid waar teveel schommeling ongewenst is. Het fijne van die interne hysterese is dat iedereen hem helemaal zelf kan en mag bijstellen in 2026.